Vischinadi Suraua

Il vischinadi da Suraua ei naschius igl onn 2002 dalla fusiun dallas anteriuras vischnauncas Camuns, Surcasti, Tersnaus ed Uors-Peiden.

Malgrad che las singulas vischnauncas funcziunavan aunc dètg pulit vesev’ins per igl avegnir in grond problem d’anflar ils ufficials necessaris. Ferton che las vischnauncas da Camuns, Tersnaus ed Uors-Peiden possedevan gia ina canzlia communala cun mintgamai in pensum da lavur parzial, deva ei a Surcasti negin canzlist. Las quater vischnauncas da Suraua han adina giu in contact fetg stretg e cooperau gia da vegl enneu. Naven dil 1960 entochen il 1964 ei igl aquaduct da Seglias vegnius realisaus, al qual tuttas quater vischnauncas fuvan participadas. Igl onn 1968 han ins astgau inaugurar la casa da scola centrala ad Uors. Entochen igl onn 2009 ha quei edifeci dau suttetg als affons da Suraua. Dapi igl atun 2009 vegnan ils affons da Suraua instrui a Cuschnaus e Vella.

Sin palancau cultural han las quater vischnauncas adina collaborau. Ina menziun speciala mereta la fundaziun dil Chor mischedau Suraua, fundaus dalla giuventetgna igl onn 1974. Entgins onns pli tard, numnadamein igl onn 1978, ei la Societad da musica Suraua vegnida fundada.

Il vischinadi cumpeglia las fracziuns da Camuns (Masauns / Sutscheins / Camuns / Runs), Peiden (Peiden Vitg / Peiden Bogn / Suadetsch), Surcasti, Tersnaus ed Uors. Igl onn 1880 dumbravan las tschun vischnauncas total 556 habitonts. Oz, 132 onns pli tard, habiteschan 248 persunas a Suraua.

Il num Suraua duei vegnir neu dalla Lumnezia su. Ina gronda part dils purs da Suraua, principalmein quels da Surcasti e Tersnaus, possedevan terren agricol sin intschess da Degen e Vignogn. Leu vegnevan quels dalla vart dretga dil Glogn numnai quels da leuvi, quels da tschella vart digl Glogn, quels da Suraua. Aschia duei il num Suraua esser naschius. Il Chor mischedau Suraua e la Societad da musica Suraua han francau quei num cun lur fundaziun. A caschun dalla fusiun dallas quater vischnauncas ha il num dalla futura vischnaunca secapescha dau negina discussiun.

Duront ils davos decennis ha giu liug en tuttas fracziuns da Suraua ina meglieraziun generala da funs. Quella ha purtau ina midada dalla structura agrara ella vischnaunca. Ina gronda reit da vias cun ina lunghezia da rodund 47.5 km segirescha oz igl access al terren agricol sco era alla gronda part digl uaul. La nova via da communicaziun denter Surcasti ed Uors cun sia imposanta punt ha saviu vegnir realisada grazia al conclus dalla vischnaunca da Surcasti da menar atras la meglieraziun generala sin siu territori.

Il “Crap la Gneida” (crap da scalutta) dadens il vitg da Surcasti, circumdaus d’ogna e fraissens, regorda cun ses dessegns alla colonisaziun dil temps paganil. Medemamein las excavaziuns fatgas entuorn il crest da Sogn Luregn sco era la cattada d’utensils da bronz e fier a Surcasti ed Uors dateschan dil temps prehistoric. Il vischi anflaus il 1944 sper Curtgin da Cavals ei d’adossar alla cultura dils Celts e lai sminar che la Lumnezia haveva contact cun las valladas dil sid. Sur il vitg da Surcasti san ins observar in secund crap misterius, igl aschinumnau “menhir” postaus sin in con sco guardian agl ur dalla senda che menava da Vella – Degen – Surcasti – Val S. Pieder. Quei crap dueva era valer sco spartavias denter la senda che menava sul Cuolm Val e la senda che menava sur la Greina. L’imposanta tuor da Sogn Luregn che croda en egl al viandont datescha dil 12avel tschentaner. Las fontaunas d’aua curativa a Peiden Bogn vegnevan nezegiadas gia el 13avel tschentaner. El marcau da Turitg fuva l’aua da zuolper dil Bogn da Peiden fetg enconuschenta. El 16avel tschentaner fuvan las fontaunas en proprietad dalla vischnaunca da Camuns e Peiden. Igl onn 1852 ha il proprietari da gliez temps, politicher e miedi Gion Barclamiu Arpagaus erigiu il hotel Bogn da Peiden. Las auas grondas dils onns 1868, 1882 e 1928 han caschunau gronds donns e devastau per part ils indrezs dil bogn. Suenter la secunda uiara mundiala eis ei vegniu pli quiet a Peiden Bogn e l’aua minerala flessegia ussa en tutta ruasseivladad el Glogn.

Entochen igl onn 1878 ha Tersnaus formau ensemen cun ils uclauns da Sogn Martin ina vischnaunca politica. Encunter la fin dil temps medieval han ils Gualsers neu da Val Sogn Pieder entschiet a catschar a cantun ils romontschs. Per impedir la derasaziun dil lungatg tudestg han ins relaschau igl onn 1474 in scamond da vender terren a jasters e schizun in scamond da maridar denter Gualsers e Romontschs.

Il pli grev incendi el vischinadi da Suraua ha ei dau ils 18 da fenadur 1900 a Tersnaus. Ils biars dils vischins fuvan sin il funs. Probablamein havevan affons termagliau cun fiug entadem il vitg. Cun il sustegn dil favugn ei il vitg da Tersnaus staus en cuort temps ina ruina. Sulettamein la baselgia e la Casalva cun baghetg agl ur dil vitg han ins pudiu spindrar.

Ecclesiasticamein appartenevan Camuns, Surcasti, Tersnaus ed Uors alla pleiv da Sogn Vintschegn a Pleif / Vella. Igl onn 1528 ein ins sedistaccai da Vella e fundau in’atgna cuminonza, la pleiv da Sogn Luregn. Igl onn 1669 ha Tersnaus fundau in’atgna pleiv ensemen cun Sogn Martin, 22 onns pli tard ein era ils da Camuns sedistaccai da Sogn Luregn. Cugl 1. da schaner 2012 ein las treis pleivs puspei s’unidas ad ina suletta pleiv, numnadamein la pleiv da Suraua.

Uniuns sportivas dat ei neginas a Suraua. Cheu ein ins orientai viers Vella e Glion. Da Suraua derivan denton entgins enconuschents e renomai ciclists sco Mathias Arpagaus, Ignaz Arpagaus, Ernst Schurter ed oravontut Nino Schurter.

Alla sava dil millenni ha Suraua realisau sco ina dallas paucas vischnauncas en Svizra ina serenera da ragischs. Suenter gronds dubis para la purificaziun biologica dallas auas piarsas da funcziunar oreifer.

Administraziun

Uffeci communal Lumnezia
Palius 32D
Caum postal 54
7144 Vella

+41 (0)81 920 60 00
infolumneziach

Uffeci da taglia

Uffeci da taglia Lumnezia
Palius 32D
Caum postal 54
7144 Vella

+41 (0)81 920 60 08
steueramtlumneziach

Uras da spurtegl

gliendisdis - venderdis
09.30 - 11.30 uras
13.30 - 16.30 uras

ni tenor cunvegnientscha